31 tháng 3, 2010

Chúng ta thiếu NCKH trong kinh tế học

Trang mạng Diễn Đàn có 1 bài tựa đề là "Một năm nhìn lại" có mục tiêu là "để hiểu rõ hơn diễn tiến và tác động của những biến động dẫn đến những rủi ro kinh tế vĩ mô hiện nay, thử lược điểm, phân tích và tổng hợp các dữ liệu và luận cứ của các nghiên cứu trong và ngoài nước."

Tui không bình loạn gì về nội dung bài viết, nhưng chú ý đến cái danh mục tài liệu tham khảo. Danh mục này nói lên 1 thực tế: Việt Nam đang thiếu trầm trọng các nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực kinh tế học.

Danh mục này có 16 nguồn trích dẫn, trong đó có 0 bài báo được đăng trên các tạp chí chuyên ngành có bình duyệt (nghĩa là nghiên cứu khoa học đó được quốc tế công nhận về mặt chất lượng tối thiểu), 5 bài là các báo cáo nghiên cứu "working paper" của các tổ chức như IMF, WB v.v. và 11 bài còn lại là các bài trên báo chí. Theo tui các "working paper" hay báo cáo dạng này của IMF, WB thường có tính chất tổng hợp các quan sát hơn là nghiên cứu hệ thống về một vấn đề. Còn bài đăng báo chí thì khỏi nói, đó là cái lẩu mà thành phần là tin tức và quan sát và nhận định chủ quan của người viết.

Tóm lại, cảm giác của tui về danh mục tham khảo này là thực ra có bấy nhiêu thông tin, bấy nhiêu quan sát đấy thôi, rồi thì mỗi bài nhào qua nhào lại rồi vừa ôm chân voi vừa đoán thôi.

Tui rất tôn trọng nỗ lực và công sức của tác giả bài viết này, tui chỉ muốn minh họa 1 thực tế thôi. Đó là chúng ta rất đang thiếu những công trình nghiên cứu khoa học thực chất trong lĩnh vực kinh tế học, những công trình có thể chỉ ra được 1 cách có bằng chứng khoa học nhất các mối quan hệ kinh tế, để có thể làm nền tảng cho những chính sách kinh tế hợp lý.


Danh mục đây:

- Consultative Group Meeting for Vietnam Shogo Ishii - IMF 4/12/2009.

- Vietnam's Devaluation Helps Dong, but Problems Linger Alex Frangos, Patrick Barta - The Wall Street Journal 2/12/2010.

- Internationalization and macroeconomic management in Vietnam: Some lessons from Swedish experiences Ari Kokko, Kerstin Mitlid, Arvid Wallgren - Sweden 6/2007.

- Cả tư duy và mô hình tăng trưởng đã không còn phù hợp Trần Xuân Giá, Lê Hường - VnEconomy 9/2/2010.

- Vietnam as Asia's first domino? Shawn W Crispin - Asia Times 10/2/2010.

- Kích cầu dưới góc nhìn Ngân hàng Thế giới NVP lược trích - WB 10/6/2010.

- Vietnam's Devaluation Helps Dong, but Problems Linger.

- The Tet effect - The Economists 4/3/2010.

- Vốn kích cầu đổ vào chứng khoán - Phương Anh - Người Lao Động 14/4/2009.

- 10 điểm đáng chú ý của xuất nhập khẩu 2009 Anh Quân, VnEconomy 31/12/2009

- Thâm hụt thương mại và cán cân thanh toán : Bài toán khó Phan Nam - Diễn Đàng Doanh Nghiệp 5/3/2010

- Vietnam's chronic currency weakness takes toll on firms John Ruwitch - Reuters 10/12/2009.

- Beyond The Financial Crisis: Vietnam Economic Prospects in 2010 - IMF 11/5/2009.

- Đi tìm nguyên nhân thực của căng thẳng tỷ giá Nguyễn Hoài - VnEconomy 11/2/1020.

- Thay đổi cơ cấu: giải pháp kích thích có hiệu lực duy nhất Harvard, Fulbright program 1/1/2009.

- Điều chưa nói trong báo cáo. Jonathan Pincus - Thời báo Kinh tế Sàigon 11/6/2009

Sinh viên ĐH Cần thơ hiểu về NCKH

Tui định bình loạn về cái tin "31,48% SV chưa nắm được thế nào là nghiên cứu khoa học" đăng trên Dân Trí thì biết đã có GS. Nguyễn Văn Tuấn viết rồi, đành thôi vậy. Góp thêm ví dụ:

- Không chỉ sinh viên, nhiều nhà nghiên cứu trong các trường đại học, viện nghiên cứu hiểu không đúng về NCKH. Dẫn chứng nhé: bạn vô trang web của chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright, chọn nút "Tài nguyên", chọn tiếp "Công trình nghiên cứu", chọn tiếp "Nghiên cứu của giảng viên", và bạn sẽ thấy đa số "công trình nghiên cứu của giảng viên" là các bài viết đăng trên các báo Vietnamnet, TBKTSG. Nếu các bài viết đăng báo này xuất phát từ 1 công trình nghiên cứu cụ thể nào đó thì không có vấn đề gì, nhưng hầu hết các bài này lại là "công trình" giảng viên ngồi đọc tin báo chí + đọc thêm tài liệu học thuật rồi nhào lại mà thành. Và đó được xem là "Nghiên cứu của giảng viên".

- Một lý giải thêm về tại sao không nên viết 31.48% mà nên viết 31% hoặc 32% hoặc 1/3: với kích thước mẫu 1000, thì có thể các con số 31%, 31.48%, 32%, 1/3 không khác nhau về mặt ý nghĩa thống kê. Mà đã không có gì khác nhau thì trình bày 31% hay 1/3 sẽ dễ nhớ hơn con số 31.48%.

30 tháng 3, 2010

không chịu dự báo...

Greg Mankiw, giáo sư kinh tế đại học Harvard, có kể 1 kinh nghiệm trong 1 bài viết trong blog của ổng:

"...tương đối ít nhà kinh tế học chịu bỏ thời gian làm công việc dự báo. Các nhà kinh tế học lên Tivi thường cố dự báo tương lai, nhưng đấy chẳng phải là những nhà kinh tế học hàng đầu đâu. Thú thực, lý do mà tôi không có hứng thú lên Tivi là vì nhà đài cứ hay hỏi mấy câu cứ như thể các tiến sĩ kinh tế học có thể thấy được tương lai hơn mấy người khác, trong khi các tiến sĩ kinh tế thực thụ biết rằng quá trình đào tạo kinh tế học đề cập rất ít đến dự báo".

Mà tụi Mỹ nó làm nghiên cứu ào ạt, hầu như lĩnh vực chuyên sâu nào cũng có nghiên cứu, nghĩa là nói ra là có bằng chứng khoa học hỗ trợ, vậy mà còn lười, nhát gan không zự béo đóng góp gì cho tổ quốc hết trơn...đúng là bọn tư bổn đến hồi giãy chết...


Nguyên văn:

"...relatively few academic economists devote their time to forecasting. The economists you see on TV are often trying to predict the future, but that is hardly a random sample of top economists. Indeed, one reason I am not fond of TV appearances is that TV hosts frequently ask questions that presume PhD economists can see into the future better than others, whereas actual PhD economists know that very little of our training has anything to do with forecasting."

29 tháng 3, 2010

Lý thuyết đàn hồi và khủng hoảng kinh tế

Bữa nay tui bạo gan nói về "khủng hoảng kinh tế". Số là the New York Times vừa có bài của Greg Mankiw về phải làm gì để chiến đấu với khủng hoảng kinh tế. Mankiw cho rằng thiệt là khó có thể dự báo khủng hoảng kinh tế (có lẽ vì các nhà kinh tế học đang khủng hoảng he...he...) và khủng hoảng kinh tế có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong tương lai. Cho nên tốt hơn hết là bà con nên phòng cơ tích trữ, mì tôm, mắm ruốc v.v. Có bồ nhí thì nhớ mua bảo hiểm cho nó.

Tui chợt nhớ về cái lý thuyết đàn hồi (Resilience theory) mà tui được khai lòng 2 năm trước. Cái lý thuyết này bắt nguồn từ lý thuyết hệ thống sinh thái. Hệ thống sinh thái nào, chẳng hạn rừng ngập mặn, có khả năng đàn hồi cao thì khả năng sống sót và phát triển qua cơn bĩ cực (ví dụ như bão tố, sâu bệnh) bấy nhiêu. Sau này lý thuyết mở rộng ra, đưa thêm khái niệm xã hội vô, thành ra tính đàn hồi của hệ thống sinh thái-xã hội trước biến cố rủi ro. (Xem thêm về lý thuyết này ở Stockholm Resilience Center mà tác giả Nobel kinh tế học năm nay Elinor Ostrom là một thành viên hội đồng. Nóng chưa?)

Giải thích tính đàn hồi bằng hình vẽ hen.





Cái hố tròn tròn trên hình bên trên là để nói khả năng đàn hồi lớn hay nhỏ. Hố càng rộng càng sâu thì khả năng đàn hồi càng lớn. Cái hình đồ thị bên dưới là để diễn tả hệ thống khi có khủng hoảng/sốc/rủi ro. Hình (a): hệ thống (là cái viên tròn tròn đó) đang ở trạng thái cân bằng ban đầu. Hình (b): vì lý do gì đó, khả năng đàn hồi bị giảm, cái hố giãn ra. Hình (c): khủng hoảng đến (là mũi tên đó) tác động vào hệ thống. Hình (d): do tính đàn hồi kém, khủng hoảng đẩy hệ thống rơi vào trạng thái cân bằng mới, thấp hơn trạng thái ban đầu.

Bây giờ tui mở rộng lý thuyết đàn hồi này cho toàn bộ nền kinh tế luôn (ghê hông? tui không biết đã có ai nói về chuyện này chưa). Mankiw cho rằng khủng hoảng kinh tế là khó có thể dự báo được. Qua rồi cái thời cứ ầm ầm tiến lên phía trước và tin rằng chúng ta có thể chiến thắng được tất cả. Cho nên cần phải tư duy lại cách thức tổ chức nền kinh tế. Theo tui cần tư duy theo kiểu lý thuyết đàn hồi, tức là cần chuẩn bị và xây dựng hệ thống kinh tế ở trong 1 cái khung có tính đàn hồi cao, để khủng hoảng có xảy ra thì cũng không đủ sức đẩy nó ra khỏi trạng thái cân bằng cao mà rơi xuống trạng thái cân bằng ở vực thẳm.

Nghĩa là phải làm thế nào để cái hố chứa nền kinh tế của chúng ta bây giờ vừa rộng, vừa sâu, vừa dốc. Bộ Chính trị ra nghị quyết như thế nhé. Các đồng chí bên dưới triển khai nghiên cứu tiếp "rộng, sâu, dốc" là cái gì nhé, và làm thế nào để hoàn thành nghị quyết nhé.

28 tháng 3, 2010

Cơ hội nào cho giảng viên trẻ nghiên cứu khoa học?

Ấy là tui nhại lại tiêu đề của bài viết của tiến sĩ Đỗ Tiến Sỹ trên báo Giáo dục và Thời đại online. Nếu bạn thích văn phong thể loại nghị quyết thì nhấn vào đây, bạn thích cà rỡn thì đọc tiếp phần tui viết dưới đây.

Nhưng cũng phải tóm tắt bác hai tiến sĩ ấy viết gì. Bác ấy nêu 1 số "giải pháp" sau: (1) Tạo hành lang pháp lý phát triển GVT, phát huy năng lực NCKH, (2) Đổi mới công tác hướng dẫn, bồi dưỡng GVT, (3) Phát triển phong trào thi đua NCKH, (4) Cải thiện chế độ tiền lương ngạch giảng viên, chế độ khen thưởng, cơ chế phân bổ kinh phí hợp lý.

Còn tui thì chỉ nghĩ ra được 1 "giải pháp" duy nhất: muốn giảng viên trẻ nghiên cứu khoa học, thì đừng cho giảng viên già nghiên cứu khoa học nữa.

Ấy, câu trên tui nói zui, là tui dùng thủ pháp tạo điểm nhấn thôi. Nói zậy nhưng không phải zậy. Ý của tui là: cái cơ chế NCKH trong đại học từ trước tới giờ không tạo ra động lực (incentive) thúc đẩy giảng viên trẻ NCKH. Nếu thực sự muốn tạo cơ hội cho họ, hãy cho họ cái khung NCKH mới (trong khi vẫn có thể duy trì cái cũ cho người cũ).

Tui nghĩ như zầy nè:

Trường đại học nên chia ngân sách cho NCKH hàng năm thành 2 phần: phần 1 vẫn hoạt động như đang hoạt động, phần 2 dành cho NCKH hướng mới. Tạo ra một cơ chế hoạt động riêng cho ngân sách phần 2 này. Chẳng hạn giao cho một nhóm, để nhóm hoàn toàn tự quyết việc chi tiêu ngân sách nghiên cứu và đặt mục tiêu cho nhóm này, chẳng hạn sau 3 năm có 2 bài được đăng tạp chí chuyên ngành quốc tế mức trung bình.

Tui nêu lý do việc tách ra dưới đây.

Hầu hết các NCKH hiện tại đều không đạt chuẩn 1 nghiên cứu (research) theo tiêu chuẩn trung bình trên thế giới. Bạn đọc 1 bài báo cáo nghiên cứu đăng trên 1 tạp chí chuyên ngành mức trung bình của thế giới thử xem. Vấn đề giải quyết có thể không có gì mới, nhưng phương pháp giải quyết vấn đề đó sẽ đâu ra đó, tổng kết lý thuyết ra tổng kết lý thuyết, mô hình ra mô hình, phân tích kinh tế lượng ra phân tích kinh tế lượng.

(bạn có thể nói nhiều NCKH hiện giờ cũng có phân tích kinh tế lượng phức tạp chứ bộ, nhưng tui cho rằng phần lớn phần kinh tế lượng trong các nghiên cứu này mang tính trang trí trình diễn là chính, chứ không có ý nghĩa học thuật. Tui sẽ nói chuyện này sâu hơn trong 1 bài viết khác)

Cứ phải tham gia vào những NCKH không đạt tiêu chuẩn học thuật sẽ làm thui chột động lực tìm tòi sáng tạo bên trong của giảng viên trẻ. Tệ hơn nữa nếu giảng viên trẻ tham gia vào 1 nghiên cứu mà công việc chủ yếu là copy mỗi tài liệu 1 ít xào lại thành báo cáo nghiên cứu của mình. Nó làm cho giảng viên trẻ ngộ nhận rằng làm nghiên cứu chỉ có vậy, và để làm được như vậy thì không cần đầu tư công sức gì ghê gớm lắm.

Hướng NCKH mới này cũng bao gồm khả năng tạo ra động lực tài chính cho giảng viên trẻ. Chẳng hạn tại 1 trường đại học hàng đầu ở VN, 1 báo cáo nghiên cứu được đăng trên tạp chí quốc tế sẽ được thưởng 2 triệu đồng. Tui nghĩ lẩn thẩn tại sao không thưởng 60 triệu đồng. 60triệu là bằng số tiền đầu tư cho 3 nghiên cứu cấp trường. Tác động lan tỏa của 1 báo cáo được đăng trên tạp chí quốc tế chắc chắn sẽ lớn hơn của 3 bài báo cáo nghiên cứu cấp trường, tui nghĩ zậy.

(có trường ĐH ở châu Âu trả lương cho giảng viên dựa theo số bài báo khoa học đăng trên tạp chí chuyên ngành. Một bài đăng trên American Economic Review có trọng số bằng 25 bài trên tạp chí trung bình. Cứ nhìn vô CV là biết ai lương cao lương thấp rồi hen, khỏi cần biết người đó có được bình bầu là lao động tiên tiến không hen)

Túm lại, "giải pháp" của tui có 2 điểm: (1) tạo động lực học thuật bằng cách tách giảng viên trẻ ra khỏi hướng cũ, đưa họ vào 1 nhóm tự trị, (2) tạo động lực tài chính bằng cách cắt bớt nguồn tài chính hướng cũ, dồn vào hướng mới.
___________
Cập nhật: có bài này hơi liên quan trên VNN "Tự sự nhức lòng của tiến sĩ ngoại trở về đại học lớn"

27 tháng 3, 2010

Lịch sử quay trở lại

là tựa đề của bài viết khá thú vị trên the New York Times, "The return of history". Đại thể là tác giả cho rằng dòng đời kinh tế học có 5 hồi.

Hồi 1: thời kỳ kinh tế học là một khoa học, các nhà kinh tế đưa ra các giả thuyết và xây dựng các mô hình đẹp đẽ nhằm mô tả những gì diễn ra trong nền kinh tế và dự báo những gì sẽ xảy ra.

Hồi 2: các giả định chặt chẽ (nhưng phi thực tế) của các mô hình hồi 1 được nới lỏng bằng các nghiên cứu kinh tế học hành vi.

Hồi 3: đỉnh cao của các mô hình kinh tế học đến thời điểm khủng hoảng tài chính năm 2008-2009. Các mô hình kinh tế học tỏ ra bất lực khi cố gắng tiên đoán và giải thích khủng hoảng tài chính.

Hồi 4: hiện giờ nè, kinh tế học đang tìm kiếm linh hồn của chính mình. Ta là ai? Có vẻ như các nhà kinh tế bắt đầu quan tâm đến cảm xúc, các ràng buộc xã hội, tình yêu v.v. Kinh tế học đang theo hướng trở nên gần gũi với xã hội học, tâm lý học hơn là giống các mô hình toán và vật lý học.

Hồi 5: hồi tương lai, tác giả dự đoán mấy cái mô hình toán kinh tế và kinh tế lượng xử lý số liệu sẽ bị diệt vong. Kinh tế học là một nghệ thuật, như văn học vậy, chứ không còn là một ngành khoa học.

Tui nghĩ, nếu tác giả muốn nói lịch sử kinh tế học quay trở lại, giống như ngành thời trang với chiếc quần khi ống hẹp khi ống loe, thì ổng phải để hồi 1 là hồi của Adam Smith, khi chưa có mô hình toán gì ráo. Hồi 5 sẽ quay trở lại hồi 1. Lịch sử quay trở lại.

Tui nghĩ, tác giả nói hiện giờ là hồi 4, các nhà kinh tế học quan tâm, nhưng ở mức độ nhỏ bé, đến các yếu tố như tinh thần, tâm hồn, quan hệ xã hội v.v. sau thất bại thấy rõ của các mô hình kinh tế tân cổ điển trong cuộc khủng hoảng tài chính 2008-2009, là không chính xác lắm. Thực ra nhất nhiều nhà kinh tế học đã nghiên cứu về các mối quan hệ xã hội, về yếu tố tâm lý học, cảm xúc v.v. từ những năm 1980 (kinh tế học thể chế). Giải Nobel kinh tế học năm nay được trao cho Elinor Ostrom, một nhà khoa học chính trị, chuyên nghiên cứu về các mối quan hệ xã hội và việc quản lý tài nguyên chung, cho những công trình nghiên cứu của bà từ những năm 1990. Thực ra kinh tế học hành vi của hồi 2 và kinh tế học thể chế đã bước vào nhau rất nhiều từ lâu rồi, và đang trộn lẫn để cho ra cái kinh tế học mà tác giả mô tả trong hồi 4.

Tác giả cho rằng kinh tế học sẽ theo kiểu "case study", rút kinh nghiệm và dự báo từng trường hợp theo kiểu xã hội học hay văn học. Tui nghĩ rằng hành vi và các mối quan hệ tương tác của con người có đặc tính phổ quát. Nghĩa là kinh tế học vẫn có thể mô hình hóa nó, cung cấp cho chúng ta tấm bản đồ, để giảm thiểu khả năng bị lạc đường của chúng ta.
______________________________________

Bổ sung: và xem Greg Mankiw bình luận bài viết này trên blog của ổng nè.

26 tháng 3, 2010

Thư ngỏ gửi thầy trưởng khoa (nhờ đăng)

Một bạn đọc gửi cho tôi email, viết rằng do không có blog riêng, vả lại cũng không dám đường đột gửi trực tiếp cho thầy trưởng khoa, nên cậy đăng lá thư của bạn ấy lên đây.
______________________________________________________________________

Kính gửi thầy trưởng Khoa Kinh tế,

Thưa thầy, em mới được thông tin khoa Tài chính Doanh nghiệp vừa tổ chức 1 "hội thảo khoa học" có tên là "Những trường phái và góc nhìn khác nhau về cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu - Những vấn đề đặt ra cho Việt Nam". Nhìn những tấm hình diễn giả đứng trên sân khấu hoành tráng như sân khấu đêm trao giải Oscar, đọc những cái tên hùng vĩ của những bài báo cáo như "khủng hoảng kinh tế học hàn lâm" "thiết lập hệ thống cảnh báo" "thuyết bất ổn tài chính" v.v. em không thể ngừng không bày tỏ lòng kính trọng với các thầy cô giáo khoa TCDN. Các thầy cô bận rộn trăm ngàn công việc giảng dạy Tài chính doanh nghiệp và Kinh doanh bảo hiểm, thế mà còn dành được thời gian nghiên cứu rộng và sâu các vấn đề kinh tế vĩ mô và kinh tế tài chính quốc tế như thế.

Tuy nhiên em hoàn toàn không có ý gì về khoa mình ạ, mặc dù biết rằng khoa mình có các bộ môn Kinh tế học, Kinh tế quốc tế, và lại còn bộ môn Kế hoạch và đầu tư nữa, là những đơn vị học thuật rất thích hợp với chủ đề hội thảo trên. Em chỉ mong ước thầy với tư cách là lãnh đạo khoa, thiết lập mối giao lưu thân thiết với khoa TCDN, để chúng em có cơ hội giao lưu học hỏi, để có thể làm được một góc đề tài của 1 trong các đề tài trên là chúng em thỏa lòng mong ước lắm rồi ạ.

Em xin nguyện sẽ cố gắng trau dồi phẩm chất đạo đức tác phong để một ngày nào đó được đứng trên sân khấu kia, được đóng góp 1 phần nhỏ đưa khoa mình sánh vai cùng các khoa khác ạ.

Kính chúc thầy sức khỏe,
(đã ký)
Một giáo viên của khoa.

24 tháng 3, 2010

Lý thuyết thiên lệch về nhận thức

Khi Lê Công Định bị bắt, Trịnh Hội đã có 1 bài viết chia sẻ, và có 1 ý thế này "Tưởng là ở Việt Nam có tiền là sẽ có tất cả...Nhưng có một thứ không có gì sánh bằng...Đó là sự tự do và lòng tự trọng biết phải làm gì để không hổ thẹn với núi sông". Nếu nhận định này là đúng, câu hỏi đặt ra là người Việt Nam có cảm nhận mình thiếu tự do (và lòng tự trọng) lắm không?

Nếu câu trả lời là "có, người Việt Nam thấy mình thiếu tự do và thiếu tự trọng" thì chúng ta đã thấy được nhiều bão tố lắm rồi. Mà nay chỉ là những con gió thoảng. Giải thích hiện tượng này như thế nào?

Akerlof và Dickens trên một bài viết có tựa là "the economic consequences of cognitive dissonance" đăng trên American Economic Review số 72 năm 1982 có dẫn nhiều quan sát về hiện tượng thiên lệch nhận thức. Nhân viên làm việc ở các nhà máy điện hạt nhân (bao gồm các tiến sĩ) thường không đeo dụng cụ an toàn phóng xạ, mặc dù họ biết môi trường làm việc nguy hiểm. Dân ở vùng có rủi ro động đất hay lũ lụt cao lại không mua bảo hiểm thiên tai.

Lý thuyết thiên lệch nhận thức (theory of cognitive dissonance) cho rằng con người không những đạt được sự hữu dụng (utility) từ các hoạt động tiêu thụ vật chất mà còn hạnh phúc với chính niềm tin của mình. Khi mình tin vào điều gì đó, niềm tin này cũng đem lại lợi ích như khi mình ăn cái gì đó. Con người có thể chọn tin hay không tin vào một điều gì đó.

Nhân viên nhà máy điện hạt nhân đã quyết định tin rằng mình đang làm việc ở một nơi an toàn. Và niềm tin này đem lại cho họ sự sảng khoái, không còn sự khó chịu lo âu. Một khi họ quyết định như vậy, rõ ràng lợi ích lòng tin đem lại lớn hơn chi phí có thể có nếu rủi ro xảy ra.

Tâm lý học giải thích hiện tượng này như sau. Con người cảm thấy không ổn khi có 2 nhận thức trái ngược nhau. Và con người có thiên hướng xem họ là thông minh dễ thương. Cho nên bất cứ nhận thức nào xung đột với hình ảnh của mình thì con người dễ lãng quên hoặc chối bỏ.

Nhân viên nhà máy điện hạt nhân đã phải quyết định giữa 2 nhận thức, mà 2 nhận thức này xung đột với nhau. Một bên là nhận thức cho rằng mình là người thông minh không thể chọn một chỗ làm nguy hiểm rủi ro được. Nhận thức kia là biết rằng công việc thực sự là nguy hiểm. Nếu người nhân viên tiếp tục làm việc trong môi trường nguy hiểm, tức là họ đã chối bỏ nhận thức mình đang làm việc trong môi trường nguy hiểm, và họ đang hài lòng với nhận thức mình cũng không đến nỗi tồi, cũng biết chọn chỗ an toàn mà làm.

Nếu người Việt Nam nghĩ mình đang sống trong xã hội tự do và mình cũng có lòng tự trọng thì cũng tự nhiên thôi. Một phần bản chất con người. Các bác Vịt kiều yêu nước chớ có nhìn họ với ánh mắt có câu hỏi tại sao nhé.

Đoàn mà cũng khá



Thích câu khẩu hiệu Đoàn trường ĐHKT TP. HCM đặt trên sân khấu đêm hội "Sức trẻ Kinh tế 2010". Không câu nào khác mà chính là câu này. Ở dưới là "sức trẻ", ở trên là "giữ lấy nước".

23 tháng 3, 2010

Sợi xích

Em Lê Kiều Như viết sách Sợi xích, mới rình rang lễ ra mắt hôm trước, hôm sau đã bị các báo đánh đập chửi rủa tơi bời, rồi nhà xuất bản Hội nhà văn đề nghị ngưng phát hành. Lý do chính thức thì là "vi phạm quy trình xuất bản", nhưng thực ra NXB không chịu nổi áp lực của dư luận.

Một số người cho rằng cần cấm xuất bản vì sách dung tục và "cảm thấy hơn cả sự sỉ nhục", rồi còn dẫn thơ Nguyễn Bính ra ám chỉ tác giả "đĩ già tập tễnh nói văn chương...".

Tôi không được đọc hết cuốn truyện này, chỉ dòm qua 1 chương trên blog cogaidolong, chắc là chương nóng nhất. Blog Nguyễn Trọng Tạo cũng cho biết truyện "chỉ có mấy đoạn tả chuyện phòng the". Nếu đúng chất là như vậy và lượng là như vậy thì có nên cấm xuất bản truyện này vì lý do mấy cảnh sex của nó?

Các vị phản đối không biết đã đọc "Hạt cơ bản" của Michel Houellebecq do NXB Đà Nẵng phát hành chưa? Tiểu thuyết này "đã được dịch ra 30 thứ tiếng và phổ biến hầu như toàn cầu". Quý vị sẽ thấy rất nhiều đoạn mô tả sex các kiểu, từ 1 mình đến 2 mình đến tập thể; từ trên bãi biển đến dưới hồ bơi đến trong hộp đêm và trên tàu lửa. Mà ngôn từ mô tả đâu phải kiểu bồng bềnh bay bổng qua những đám mây hồng đâu, mà là kiểu thọc tay bẻ củ khoai lang cho vào mồm cắn rốp rốp.

Nếu mà lấy tiêu chuẩn mô tả chuyện phòng the ra mà cấm xuất bản "Sợi Xích" thì cũng nên cấm cả "Hạt Cơ Bản".

Và không thể cấm xuất bản 1 cuốn sách chỉ vì nó dở. Người ta phải có quyền viết sách dở chớ bộ. Một thị trường sách đa dạng vẫn hơn chứ. Mỗi người đều có vai trò nào đó trong cuộc sống, sao lại trói người ta lại? Cứ tưởng tượng các nhà sinh học mới tìm ra một loài dê núi ở Việt Nam. Loài dê này xấu xí, thịt dai, theo tiêu chuẩn thị trường thì chả có ích gì. Báo chí lại chả ào vào đưa tin nóng sốt à. Loài dê dại này đang đóng góp vào sự "đa dạng sinh học", và sau này mới có dê nhà thuần dưỡng để các bác có món lẩu dê ngon lành mà thưởng thức chứ.

Em Lê Kiều Như ơi, có vẻ em đang bị sợi xích khác trói rồi.

___________________________________

Cập nhật: mới phát hiện Lý Đợi có 1 bài trên BBC cũng về chuyện này.

22 tháng 3, 2010

Hợp tác hay là...?

Mỗi khi 2 đứa con tôi bắt đầu giành đồ chơi chung thì chiến lược phân xử của tôi là: tịch thu đồ chơi đó và nói với 2 đứa rằng nếu tụi con cùng chơi chung thì sẽ được chơi tiếp, còn nếu ai đòi chơi riêng và gây lộn thì sẽ chẳng ai có đồ chơi.

Tôi hy vọng chiến lược này có hiệu quả và rèn được cho tụi nhỏ biết cách hợp tác, đặng lớn lên mà sống với đời. Ấy là vì tôi nghĩ đến bài toán "tình thế tiến thoái lưỡng nan của người tù" (Prisoners'dilemma). Tóm tắt bài toán là như thế này, đọc kỹ hơn ở đây :

Hai kẻ bị tình nghi là tội phạm bị cảnh sát bắt. Cảnh sát không có đủ chứng cớ để kết án họ, và đã cách ly họ. Cảnh sát gặp từng người một và làm cùng thoả thuận: nếu một người thú tội mà người kia im lặng, người im lặng sẽ bị phạt 10 năm tù và người thú tội sẽ được thả tự do. Nếu cả hai đều im lặng, cảnh sát chỉ phạt được mỗi tù nhân 6 tháng tù vì một tội nhỏ khác. Nếu cả hai đều thú tội, mỗi người sẽ bị phạt 2 năm.

Với 2 người này, cách tốt nhất là hợp tác với nhau, cùng im lặng không khai, mỗi người sẽ chỉ bị 6 tháng tù.

Tương tự, nếu xóm nhà lá chúng ta lập 1 thư viện, rồi huy động mọi người trong xóm tự nguyện đóng góp truyện sách. Nếu mọi người đều đóng góp, xóm nhà lá sẽ có 1 thư viện nhiều sách cho con nít tụi nó đọc, vừa bổ não tụi nó vừa giảm tổn thọ cho cha mẹ.

Tuy nhiên, tôi lại hoang mang. Kết quả thực nghiệm kinh tế học với trò chơi hàng hóa công (public good game), là một dạng của bài toán tình thế tiến thoái lưỡng nan của người tù ở trên, cho thấy: những người hợp tác trong trò chơi sẽ có thu nhập thấp, những người không hợp tác (free riders) sẽ có thu nhập cao nhất. Cũng giống như làm bài tập nhóm. Sẽ có 1, 2 người cày cuốc vất vả làm bài tập, còn 2, 3 người khác la cà uống nước mía ăn gỏi cuốn. Điểm bài tập nhóm sau đó là bằng nhau với mọi người.

Con mình mà hợp tác, nó sẽ bị thiệt thòi với đời. Còn những người ăn mảnh, mới là gương điển hình thành công. Không phải vậy sao?

19 tháng 3, 2010

Nhà báo có nên đi ăn trưa một mình?

Tui nhớ mang máng đâu đó có người nói đại ý: nhà báo giỏi là nhà báo biết mời ăn trưa đúng nhà chuyên môn, để đến khi có "sự kiện" thì có ngay ý kiến của nhà chuyên môn đó. Chẳng hạn biết trong đại học Kinh tế có ông nào chuyên nghiên cứu về tê giác thì mời ổng đi ăn trưa, đặng một ngày nào đó mấy con tê giác rừng Cát tiên có lăn quay ra thì có ngay ông đó để phỏng vấn nguyên nhân, cách thức quản lý tài nguyên thế nào mà dẫn đến hậu quả như vậy và bài học cho việc quản lý các con khác.

Cho nên tui hiểu nghề làm báo là nghề chuyên đưa tin tức sao cho nhanh, đúng. Phần bình luận đánh giá nội dung tin thì thuộc về các nhà chuyên môn và sau đó là công chúng.

Thành ra tui cũng khá hoang mang khi thấy trên báo mình, nhà báo thay vì mời chuyên gia đi ăn trưa, nay tự ăn một mình rồi viết bài bình luận luôn. Bạn biết tui sắp nói gì rồi: bài viết-ăn-trưa-một-mình đó không đủ hàm lượng chuyên môn. Khổ nỗi dân ta lại có thói quen tin báo chí lắm, muốn dẫn chứng gì thì hay nói đại loại như "báo như vậy đó đó, cấm có sai nhé".

Mà không phải chỉ có dân thường tin báo chí đâu nhé, có nhiều giáo sư đại học hay nói năm ngoái tui viết được 50 bài báo, trong khi tụi giáo sư nước ngoài thường viết được khoảng 5 - 7 bài/năm là cùng. Giáo sư nhà mình cho rằng bài báo trên báo vnexpress (đăng bên cạnh tin uống thuốc lắc chồng đòi 20 lần một ngày) cũng là bài báo khoa học. Dẫn chứng thêm nè: vô trang quép chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright Việt Nam thử xem. Mục nghiên cứu của giảng viên đó. Mấy bài viết đăng báo SGTT, TBKTSG, VNN cũng là công trình nghiên cứu đó nghen. Rồi lật tiếp mấy cuốn luận văn từ bậc đại học đến bậc tiến sĩ mà xem, toàn trích dẫn từ báo chí. Tui chắc sắp tới cũng sẽ có nhiều luận văn, công trình nghiên cứu khoa học các cấp trích dẫn cái bài "vốn xã hội" mà tui bình loạn dưới đây cho mà xem.


Bài này trên VNN do nhà báo vừa ăn trưa một mình vừa viết.

1. Tiêu đề của bài báo là "vốn xã hội của chúng ta còn thấp".

Sự thực thì chưa có bằng chứng học thuật nào đề biết vốn xã hội của Việt Nam cao hay thấp. Có một số nhà nghiên cứu tiến hành thực nghiệm kinh tế học ở VN, kết quả là khả năng hợp tác hay sự quan tâm xã hội (social preferences) (là các yếu tố cấu thành nên vốn xã hội) của người Việt cao hơn mức trung bình của thế giới nhiều. Quan sát cho thấy, sự gắn kết cộng đồng, họ hàng làng xã (là yếu tố cấu thành vốn xã hội) của người Việt cũng khá lớn. Thế thì vốn xã hội của ta thấp nà thấp ở chỗ lào?

2. Tác giả viết "vốn xã hội thấp thể hiện sự khủng hoảng về lòng tin của cá nhân trong cuộc sống hàng ngày".

Cảm nhận thì có thể nói lòng tin đang bị khủng hoảng thật. Nhưng bằng chứng từ World Value Survey cho thấy lòng tin (nói chung, với người lạ, với chính phủ) không thấp hơn mức trung bình của thế giới chút nào. Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh trong một nghiên cứu cho UNDP chỉ ra lòng tin của bà con ta ở ĐBSCL thật tuyệt vời.

3. Tác giả nhận định hỗn loạn trong giao thông là biểu hiện của vốn xã hội thấp.

Các yếu tố cấu thành vốn xã hội: mạng lưới xã hội (bạn bè, họ hàng), lòng tin, sự hợp tác. Yếu tố nào gây ra tình trạng hỗn loạn trong giao thông? Sự hợp tác? Elinor Ostrom chuyên nghiên cứu về vấn đề này, chỉ ra rằng muốn có hợp tác thành công, vai trò của thể chế (institution) là vô cùng quan trọng. Nếu muốn nói hỗn loạn giao thông là do thiếu hợp tác, thì không có nghĩa là do vốn xã hội thấp, mà do thể chế yếu.

4. Tác giả viết "Vốn xã hội được xem là phẩm chất của người dân"

Chỉ một dòng nhỏ các nhà nghiên cứu xem vốn xã hội là phẩm chất của cá nhân người dân. Dòng chủ đạo xem vốn xã hội là đặc tính của một cộng đồng.

Khỉ thật, câu sau tác giả lại viết "Khác với các loại vốn hữu hình như tài nguyên, lao động, tiền bạc, đây là loại vốn vô hình của một cộng đồng chứ không phải của một cá nhân".

5. Tác giả viết "vốn xã hội là một loại nội công, phải luyện tập lâu ngày mới có mà lại rất dễ tiêu hao".

Thực nghiệm kinh tế học chỉ ra rằng, khi có sự xuất hiện của những người xài chùa (free-rider), sự hợp tác giảm dần, nhưng mà không phải theo kiểu dễ tiêu hao nội công.

6. Tác giả nhận định vốn xã hội thấp là "mối bận tâm của không ít nhà đầu tư nước ngoài khi phải giải quyết các tranh chấp với người lao động trong các vụ đình công".

Càng phân tán càng dễ xử lý. Người lao động mà gắn bó chặt chẽ với nhau, tin nhau, hợp tác với nhau tốt thì mấy thằng tư bản phải lo mà tăng lương cải thiện điều kiện lao động đấy nhé.

7. Tác giả viết "Tôn giáo cũng góp phần đáng kể trong việc hình thành vốn xã hội".

Robert Putnam chỉ ra rằng đạo Tin Lành ở Ý là trở ngại cho việc hình thành vốn xã hội. Các nhà nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng xung đột giữa các tôn giáo thường phá hỏng vốn xã hội. Một nghiên cứu mới đây trên American Economic Review cho thấy sự hợp tác (tức vốn xã hội) ở những xã hội mẫu hệ là rất cao, trong khi ở nhóm Hồi giáo là thấp.

8. Tác giả viết "không ít người cho rằng kẻ thù lớn nhất của quá trình tích lũy và phát triển nguồn vốn xã hội chính là tham nhũng"

Có nghiên cứu chỉ ra rằng tham nhũng làm giảm vốn xã hội. Nhưng chưa thấy nghiên cứu nào nói tham nhũng là cản trở lớn nhất của việc phát triển vốn xã hội.

9. Tác giả viết "Đất nước ta với bề dày lịch sử và nhân văn lâu đời đã có nhiều giai đoạn nguồn vốn này phát triển rất mạnh. Đáng tiếc là trải qua nhiều biến động nay nguồn ấy đã suy kém dần."

Có 2 trường phái chính trong việc đánh giá tính ổn định của vốn xã hội: trường phái văn hóa và trường phái thể chế. Trường phái văn hóa thì cho rằng vốn xã hội khá bền vững, ít biến đổi theo thời gian, do được hình thành từ các yếu tố văn hóa lịch sử. Trường phái thể chế thì cho rằng vốn xã hội bị quy định bởi thể chế, cho nên có thể dễ thay đổi hơn. Bằng chứng số liệu của World Value Survey từ 1980 đến nay trên toàn thế giới cho thấy vốn xã hội (dùng chỉ số lòng tin làm đại diện) khá ổn định.

Truy ngược lại lượng hóa vốn xã hội trong lịch sử dường như là nhiệm vụ bất khả. Dù bạn có thành lập được nhóm nghiên cứu có bạn, Fukuyama, Putnam, Glaeser và Jared Diamond bạn cũng sẽ chào thua không chứng minh được nhận định này.

10. Tác giả viết "Vốn xã hội ở mức thấp thì dù có thu hút nhiều loại vốn vật chất khác nhiều đến đâu cũng khó đạt được một mức phát triển kinh tế cao và bền vững như mong muốn".

Có 2 trường phái mô hình hóa vốn xã hội: xem vốn xã hội là một production factor và xem vốn xã hội là factor productivity. Cả 2 trường phái đều chưa đưa ra bằng chứng rõ ràng vốn xã hội ảnh hưởng tác các loại input khác như thế nào. Tác giả đã khẳng định 1 câu đanh thép thế, các nhà nghiên cứu ở nhà bế con cho rồi, nghiên cứu làm chi nữa cho nhọc.

Tui không biết tác giả bài báo là ai, không có ý định chỉ trích cá nhân tác giả, chỉ mượn bài báo để nhắc các nhà báo đi ăn trưa nhớ mời chuyên gia nhé.

Quên, thêm chút nữa: nhớ mời đúng chuyên gia nhé, chứ không uổng tiền cơm.

17 tháng 3, 2010

Việt Nam mình nà nhất...

1. Một người bạn Thụy Điển vừa kể là cách đây mấy tuần, lòng bàn tay của bà xuất hiện mấy vết nám. Bà rất lo lắng và quyết định đi khám. Bà đến 4 bác sĩ. Cả 4 bác sĩ đều nói "không", không biết đây là bệnh gì, và không cho thuốc. Bà về nhà tức tối lắm, nhưng không biết làm sao, đành lo lắng và chờ mấy vết thâm này biến mất dần vậy.

Giá mà bà ở Việt Nam nhỉ, đảm bảo bà sẽ không phải lo lắng như vậy. Bà mà đến khám với bất kỳ bác sĩ nào, kể cả bác sĩ nha khoa, các bác sĩ đều định được bệnh ngay và cho thuốc về sung sướng mà uống nhé.

2. Đến thăm trường Kinh tế Luân Đôn (London School of Economics), nữ hoàng Anh hỏi:“Tại sao không ai tiên đoán được cuộc khủng hoảng tín dụng hiện nay?”

Giá mà bà ở Việt Nam nhỉ, đảm bảo bà sẽ không hỏi như vậy. Đây nè, các vị bên Anh xem đây: "Xây dựng mô hình cảnh báo khủng hoảng tài chính và những khuyến nghị cho Việt Nam" là đề tài nghiên cứu khoa học của sinh viên làm đấy nhé. Được ban giám khảo chấm giải nhất cấp Bộ đấy.

Việt Nam mình nà nhất...

16 tháng 3, 2010

Lý thuyết tác động tràn (crowding theory)

Sự kiện tướng Đồng Sĩ Nguyên và Nguyễn Trọng Vĩnh chọn boxitvn làm nơi đầu tiên đưa ra công luận vụ cho nước lạ thuê rừng đầu nguồn và phát biểu của cô Lê Thị Công Nhân sau khi ra tù có 1 điểm chung: sự trừng phạt làm đối tượng lớn mạnh hơn.

Boxitvn một thời gian dài bị tin tặc tấn công. Giáo sư Nguyễn Huệ Chi và nhà giáo Phạm Toàn, 2 người chủ trì trang web, được an ninh mời làm việc trong nhiều ngày. Sóng gió nay đã tạm lắng. Những người chủ trì quyết tâm hơn. Nhiều nhân vật có uy tín chọn boxitvn là nơi gửi gắm ý kiến ra công luận. Anh Ba Sàm nhận định boxitvn đang thành sân chơi cho các tướng lĩnh về hưu.

Cô Lê Thị Công Nhân, sau khi ra tù, đã trả lời phỏng vấn VOA: “Chính nhờ việc ở tù đấy đã củng cố hơn niềm tin của tôi vào sự đúng đắn của con đường mà tôi đã lựa chọn. Trước đây nó là một mũi tên, và bây giờ nó là một thành trì”.

Các nhà kinh tế học* gần đây cho rằng hành vi của con người được điều khiển bởi 3 động cơ: động cơ vật chất (extrinsic motivation), động cơ nội tại mang tính xã hội (intrinsic motivation) và động cơ xây dựng hình ảnh cho bản thân (image concern). Quy luật căn bản của kinh tế học chính thống cho rằng tăng hay giảm động cơ vật chất sẽ điều khiển được hành vi của con người. Muốn người ta tăng cường làm cái gì đó, hãy tăng phần thưởng vật chất. Muốn người ta giảm làm cái gì đó, hãy làm chi phí thực hiện việc đó tăng, bằng quy định hay hình phạt chẳng hạn.

Muốn người ta ngừng làm trang web, hãy làm sao cho người ta trả giá đắt khi vẫn cố làm điều đó. Muốn người ta ngừng đấu tranh dân chủ, hãy làm sao cho người ta trả giá đắt khi vẫn cố làm điều đó.

Tuy nhiên lý thuyết tác động tràn lại có thể chỉ ra kết quả khác. Việc tăng động cơ vật chất (bằng phần thưởng chẳng hạn) có thể có ”tác động tràn” không mong muốn làm giảm động cơ xã hội, dẫn đến thay đổi hành vi theo hướng ngược lại. Bằng chứng từ số liệu thực tế và các thực nghiệm kinh tế cho thấy trao phần thưởng cho các tình nguyện viên làm giảm sự đóng góp của họ. Ở đây động cơ vật chất (phần thưởng) không có tác dụng khuyến khích tăng chất lượng công việc, ngược lại nó làm giảm động cơ muốn phục vụ xã hội của các tình nguyện viên. Tương tự, khi một số nhà trẻ áp dụng tiền phạt cho những phụ huynh đến đón con trễ, họ nhận ra rằng tình hình đón con trễ càng tồi tệ hơn. Nếu không có tiền phạt, động cơ xã hội của phụ huynh bảo họ rằng đến đón con trễ là làm phiền cô giáo, là không tử tế. Ở đây, tiền phạt (động cơ vật chất) đã làm xói mòn động cơ xã hội.

Sẽ không ngạc nhiên nếu sự đàn áp có thể biến một mũi tên thành một thành trì.


* chẳng hạn Bénabou and Tirole (2006) ”Incentives and Prosocial Behavior”, American Economic Review, 95 (5): 1652 – 1678.

12 tháng 3, 2010

Đạo sách

Mấy hôm nay báo chí có bài về nghi án đạo sách trong khối kinh tế. Một số tác giả của sách C bị các tác giả của sách B tố là đạo sách của mình.

Sách C là đạo từ sách B.

Thiên hạ lại râm ran chuyện này nữa: không chừng sách B đó lại đạo từ sách A nào đấy thì sao. Mà nếu tác giả sách A là người nước ngoài thì sao mà biết sách B tiếng Việt đạo từ sách A tiếng Anh mà kiện?

Tui cực lực phản đối các thế lực thù địch thực hiện những âm mưu diễn biến hòa bình gây tin đồn nhảm như thế này nhằm làm giảm giá trị nền giáo dục và đào tạo mà thầy Nhân đang ngày đêm ngày đêm chăm sóc. Không lẽ các thầy Việt Nam không đủ sức viết giáo trình mà phải đạo sách từ bọn tư bản?

Nhằm dập tắt ngay những âm mưu này, đề nghị các thầy sách B minh định ngay cho ạ.

11 tháng 3, 2010

Điểm tin 11/03/2010

- Bạn nào có xe Toyota: hãy yên tâm. Trên The New York Times, bác gs tâm lý học này cho rằng phần lớn các tai nạn do tăng tốc đột ngột đều là do người lái. Bộ não ra lệnh đạp thắng, nhưng chân thì đạp ga...rồi sau đó tường trình lại với cảnh sát là tao đạp thắng hoài mà nó không ăn, xe cứ vọt lên hoài...


Còn bác này thì tỉ mẩn tính ra rằng nếu bạn không thèm thay chân ga của con Toyota của bạn, xác suất chết của bạn là 2.8/1000000 trong vòng 2 năm nữa nếu bạn đang sống ở Hoa Kỳ. Còn xác suất chết của bạn vì tai nạn xe cộ, bất kể bạn lái xe gì, ở Hoa Kỳ trong 2 năm nữa là 1/5244 (sao dễ chết vậy trời, không biết có lộn không).

Nếu bạn ở Việt Nam: xác suất với Toyota chắc cũng như ở Hoa kỳ, trong khi xác suất bị tai nạn giao thông chắc chắn cao hơn Hoa kỳ. Yên tâm với Toyota nhé.

- Bạn nữ nào đang muốn giữ eo, không phát tướng: hãy uống 1 - 2 chai bia mỗi ngày. Theo the New York Times, nghiên cứu mới nhất cho thấy phụ nữ không uống rượu bia sẽ tăng cân nhanh hơn những người có uống. Kết quả này không áp dụng cho đàn ông.

Xem chi tiết ở đây.

15 tháng 4, 2008

Ảnh bộ trưởng Quốc phòng Tây Ban Nha

Bộ trưởng quốc phòng mới được bổ nhiệm của Tây Ban Nha đang duyệt đội quân danh dự.

Nguồn: International Herald Tribune, 15/4/2008
1. Bộ trưởng quốc phòng mới được bổ nhiệm ngày hôm qua 14/4/2008 là phụ nữ.
2. Bà ta 37 tuổi.
3. Bà ta đang có thai tháng thứ 7.
4. Ba ta không có kinh nghiệm quân đội.
5. Nền văn hóa, chính trị, quan niệm quản lý công của ta phải phát triển đến mức như thế nào để chúng ta có thể chiêm ngưỡng tấm hình của ta như hình này?

Kiềm chế giá bằng cách nào?

Giải pháp nào để kiềm chế giá tăng?

1. Tin này trên Tuổi trẻ:

Hai doanh nghiệp nhận được yêu cầu không được tăng giá bán thịt heo từ lãnh đạo UBND TP.HCM là Công ty TNHH một thành viên VN kỹ nghệ súc sản (Vissan) và Tổng công ty Nông nghiệp Sài Gòn.

2. Tin này trên SGGP. Lãnh đạo công ty Vissan trả lời phỏng vấn về các biện pháp kiềm chế tăng giá thịt heo từ góc độ công ty.

Chúng tôi đề nghị được giảm ngay các loại thuế xuất nhập khẩu nguyên liệu thức ăn gia súc, giảm tối đa thuế nhập khẩu các loại thịt nguyên liệu để doanh nghiệp có thể giảm giá thành. Rất cần có sự phối hợp với các ngành, địa phương để kiểm soát và ngăn chặn nạn xuất khẩu heo choai, thịt đông lạnh qua biên giới ; tăng cường các biện pháp phòng dịch để bảo vệ đàn gia súc, gia cầm cũng như cần tổ chức liên kết các nhà chăn nuôi trong nước để có những biện pháp hỗ trợ phát triển ngành chăn nuôi.

Về giải pháp lâu dài, Nhà nước cần xây dựng cụ thể các chính sách phát triển chăn nuôi; có chế độ hỗ trợ, ưu đãi để người dân mạnh dạn đầu tư lâu dài. Cần có các chính sách ưu đãi để phát triển các vùng cây nguyên liệu chế biến thức ăn gia súc; củng cố và có biện pháp bảo đảm an toàn dịch bệnh; thành lập các tập đoàn chăn nuôi, xây dựng các trại giống hạt nhân và chuyên môn hóa vùng cùng khu vực chăn nuôi.

3. Mượn ý của cựu chủ tịch Liên đoàn Bóng đá VN Mai Liêm Trực "Trình độ quản lý của VFF thấp hơn mặt bằng xã hội", nay ta nói lại:

Trình độ quản lý của các quan chức TP. HCM thấp hơn mặt bằng xã hội.

Nói một cách nôm na là thấp hơn cả mấy tay chọc tiết heo.

14 tháng 4, 2008

Gạo VN được ưa chuộng ở Singapore???

Gạo Việt Nam được ưa chuộng tại Sinpapore, số lượng bán tăng gấp đôi, theo Tuổi trẻ (dẫn từ tin của Straits Times).

Nhưng mà nghe xong không biết nên vui hay buồn. Cũng theo tin trên, giá gạo Việt Nam là 5.75 USD/ 5kg, giá gạo của Thái lan là 20.8 USD/10kg. Mà gạo Việt Nam thì "đánh bại về mùi thơm và hình dáng". Ngon thế mà giá chỉ bằng hơn nửa giá của Thái lan.

Thế có nghĩa là được ưa chuộng bởi giá rẻ. Kinh tế học căn bản: giá rẻ - cầu cao.

Đi sâu vào vấn đề hơn một chút, ở Việt Nam, xuất khẩu gạo được 2 tổng công ty lương thực miền Bắc và miền Nam quản. Thành tích thắng thầu hay "được ưa chuộng" của 2 đại gia quốc doanh này mà ta hay thấy trên báo chí có một nguyên nhân: giá xuất khẩu rẻ. Hai tổng công ty này không dự đoán được thị trường nên đã ký hợp đồng bán gạo giá rẻ trong khi giá gạo thế giới lên hàng ngày.

Kết quả là giá gạo lên nhưng người nông dân Việt Nam không được hưởng nhiều lợi ích, trong khi đó vẫn phải trả giá cao cho phân bón, thuốc trừ sâu v.v.

Báo Tuổi trẻ đăng tin này là có ý gì nhỉ? Hay là theo ý các sếp bên Thành đoàn mới được điều động qua làm lãnh đạo báo, đăng lên cho nó khí thế dân Việt nhỉ, mình cũng giỏi nhỉ?

4 tháng 4, 2008

Bia và thành quả nghiên cứu khoa học

Báo The New York Times ra ngày 18/3 có bài về mối quan hệ giữa thành quả nghiên cứu khoa học và bia.

After years of argument over the roles of factors like genius, sex and dumb luck, a new study shows that something entirely unexpected and considerably sudsier may be at play in determining the success or failure of scientists — beer.

According to the study, published in February in Oikos, a highly respected scientific journal, the more beer a scientist drinks, the less likely the scientist is to publish a paper or to have a paper cited by another researcher, a measure of a paper’s quality and importance.

Theo một nghiên cứu thực hiện ở Cộng hòa Séc, lượng bia mà nhà khoa học uống có quan hệ nghịch với kết quả nghiên cứu khoa học, nghĩa là lượng bia uống càng nhiều, cơ hội để công trình nghiên cứu được xuất bản càng ít hoặc nghiên cứu của mình được các nhà nghiên cứu khác trích dẫn càng ít.

Nhưng nghiên cứu này lại không chỉ ra là uống bia làm giảm khả năng nghiên cứu khoa học hay kết quả nghiên cứu khoa học tệ quá nên uống nhiều bia.

Còn ở Việt Nam thì sao nhỉ? Cần có nghiên cứu!!! Đây là giả thuyết của tôi: Lượng bia uống và học hàm học vị của nhà khoa học có tương quan dương.

Nếu kết quả nghiên cứu là không thể bác bỏ giả thuyết trên, cần chú ý nghiên cứu thêm quan hệ nhân quả (causality): uống bia nhiều thì học hàm học vị nhiều, hay học hàm học vị nhiều thì uống bia nhiều, hay cả hai.

Xã hội hóa việc chống lạm phát

Chống lạm phát không còn là chuyện của Ngân hàng Nhà nước và bộ Tài chính nữa, mà nay đã là sự nghiệp của toàn dân. TTXVN truyền từ cuộc họp giữa Thủ tướng và Mặt trận TQVN:

Đoàn chủ tịch cũng kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước tham gia kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo an sinh xã hội và tăng trưởng kinh tế bền vững.

Chắc sắp tới sẽ đến lượt Đoàn TNCS HCM, rồi sau đó là Liên hiệp phụ nữ VN...

Ở nước ta cái gì cũng xã hội hóa được*. Bây giờ là xã hội hóa việc chống lạm phát. Nếu có chống không được thì là do xã hội chưa thấm nhuần và thực hiện tốt chủ trương đấy nhé.

____________

* Xã hội hóa là một khái niệm cực kỳ biến ảo, chẳng hạn tư nhân hóa giáo dục, đẩy nền giáo dục ra cho giới kinh doanh mần thịt gọi là xã hội hóa giáo dục.

2 tháng 4, 2008

Giải pháp cho vấn đề cà phê ở Tây Nguyên?

Vấn đề cà phê ở Tây nguyên hiện nay, theo bài báo này trên Tuổi trẻ là: do giá tăng, dân đổ xô vào trồng, như vậy dẫn đến độc canh cà phê và sẽ rất rủi ro khi cà phê rớt giá (năm 1999 chỉ có 4,000 đồng/kg, hiện nay là 40,000 đồng/kg) và trồng nhiều cà phê sẽ làm hụt lượng nước ngầm.

Như vậy nhà nước muốn giải quyết 2 chuyện: (1) giảm diện tích trồng cà phê và (2) tránh suy thoái môi trường do lượng nước ngầm sụt giảm.

Nhà nước đang làm gì để giải quyết 2 vấn đề trên, mà thực ra chỉ là giảm diện tích cà phê? Giải pháp chính là chính quyền địa phương khuyến cáo người dân đừng trồng cà phê nữa, lý lẽ sẽ là độc canh cà phê có nhiều rủi ro về giá và làm suy kiệt tầng nước ngầm, sẽ ảnh hưởng đến môi trường cho thế hệ tương lai.

Lý lẽ về rủi ro không ổn ở chỗ hộ gia đình mới chính là người biết rõ phúc lợi của mình, họ hiểu quyết định đầu tư sản xuất của mình, chính họ tính toán cân nhắc các rủi ro. Không có một xã hội bao gồm các gia đình đồng nhất để nhà nước có thể ra một quyết định đầu tư đúng cho mọi nhà. Mỗi cá thể sẽ tự quyết định để tối đa hóa lợi ích của mình và qua đó cải thiện phúc lợi xã hội.

Lý lẽ về môi trường không có tác dụng ở chỗ tầng nước ngầm là loại tài nguyên chung, tự do tiếp cận (common resource), chịu cái gọi là bi kịch của của chung (tragedy of the common), người dân sẽ lao vào cuộc đua khai thác cho đến khi cạn kiệt.

Tại sao nhà nước lại chỉ khuyến cáo mà không ra các quyết định hành chính hạn chế trồng cà phê? Câu trả lời xác đáng này từ chủ tịch UBND xã Ea Ral Nguyễn Hoài Linh "Người dân đã được cấp quyền sử dụng đất, giá cà phê tăng cao, thấy có lợi là họ trồng, không có chính quyền nào ép họ phải trồng cây này hoặc phải nuôi con kia được cả”.

Ngoài ra, một vấn đề nữa liên quan đến chuyện nước ngầm và cà phê mà bài báo trên không đề cập: người trồng cà phê có xu hướng sử dụng quá mức lượng nước cần thiết để tưới cà phê. Họ có niềm tin rằng cây cà phê càng có nhiều nước tưới sẽ cho năng suất càng cao. Tuy nhiên về mặt khoa học điều này không đúng. Nghiên cứu mới nhất (ĐH Quốc gia Úc và Đại học Kinh tế TP.HCM) cho thấy 130.000 hecta cà phê Robusta ở Tây nguyên sử dụng quá mức cần thiết 300 triệu m3 nước, chiếm 25% lượng nước nạp vào tầng nước ngầm hàng năm. Nhà nước giải quyết vấn đề này bằng cách mở các lớp khuyến nông, huấn luyện nông dân cách dùng nước hợp lý. Tuy nhiên, cũng theo nghiên cứu trên, các lớp khuyến nông tỏ ra không có hiệu quả. Nông dân tham dự các lớp này cũng dùng nhiều nước tưới như những nông dân không tham dự.

Vậy nhà nước cần giải quyết như thế nào? Có một câu trả lời: hãy đánh thuế lên việc sử dụng tài nguyên nước ngầm, chẳng hạn X đồng trên 1 hecta cà phê*. Cà phê là một mặt hàng cạnh tranh rất gay gắt và giá được quyết định bởi thị trường thế giới, cho nên người trồng cà phê khó có thể chuyển khoản thuế này vào giá cho người tiêu dùng. Người trồng cà phê phải chịu khoản thuế này như là một chi phí đầu vào tăng thêm. Như vậy lợi nhuận từ cà phê sẽ giảm. Diện tích trồng cà phê sẽ bị điều chỉnh theo. Nước tưới theo đó cũng sẽ giảm theo.

Như vậy thuế nước ngầm sẽ là công cụ điều tiết diện tích trồng cà phê, chứ không phải là một mệnh lệnh hành chính nào đó. Khoản thu từ thuế nước ngầm có thể được dùng cho các công trình, dự án bảo vệ môi trường làm tăng lượng nước ngầm.

Một mũi tên hạ được 2 con chim.
________________
* Mức thuế thu theo diện tích sẽ không có tác dụng khuyến khích nông dân tiết kiệm nước tưới trên mỗi cây cà phê. Có thể dùng thuế thu theo lượng nước tưới, mặc dù hơi phức tạp về phương diện quản lý. Sẽ bàn chuyện này trong một bài sau.

27 tháng 3, 2008

Có lòng tin?

'Nếu có tiền, tôi sẽ dốc hết để mua cổ phiếu tại thời điểm này. Rất nhiều người đã hỏi tôi về cách thức đầu tư và tôi đều khuyên họ nên tiếp tục mua vào".

Câu trên là của Bộ trưởng tài chính trên báo vnexpress ngày 26/03/2008 (http://vnexpress.net/Vietnam/Kinh-doanh/2008/03/3BA00AA4/). Phát biểu này được đưa ra khi TTCK VN xuống dốc không phanh. Có vẻ như đây cũng là một trong những cách mà bộ trưởng Tài chính muốn cứu thị trường chứng khoán. Cách này cũng khá phổ biến trên thế giới. Thỉnh thoảng đọc tin lại thấy đại loại như tổng thống Mỹ hay chủ tịch Quỹ dự trữ liên bang Mỹ tuyên bố gì đó, và sau đó thì TTCK tỏ dấu hiệu lạc quan bằng cách lên vài điểm. Mấu chốt của vấn đề là định hướng kỳ vọng của nhà đầu tư. Và các quan chức trên có thể làm được điều này. Nhà đầu tư tin vào phát biểu của các quan chức.

Việt Nam ta áp dụng được cách này chăng? Tôi tin rằng ít người tin vào phát biểu trên của ông Bộ trưởng. Nói chung là lòng tin của dân vào các quan đã bay đâu hết rồi.

Ngay cả mấy từ này "nếu có tiền...thì tôi..." đã làm người ta không tin rồi, huống chi nội dung của cả câu ông nói. Nhà ông Bộ trưởng mà không có tiền sao? Thật khó tin. Có ngon ông hãy bỏ ra chẳng hạn 100 triệu đồng mua cổ phiếu đi, sau đó lên báo nói tôi vừa mua vào cổ phiếu A, B, C gì đó. Hay là tiền của nhà ông được đầu tư vào địa ốc, vàng hay mấy liên doanh lắp ráp ô tô trong nước mất rồi, thì lấy đâu ra mà đầu tư chứng khoán. Theo lô gích này thì hóa ra ông dạy rằng đừng có ngu gì mà đầu tư vào chứng khoán nữa.

Lòng tin là một phần của vốn xã hội. Vốn xã hội cũng là một loại vốn để phát triển, giống như vốn bằng tiền, vốn nhân lực hay vốn tài nguyên thiên nhiên. Càng nhiều vốn xã hội, cơ hội phát triển càng cao.

Một xã hội rời rạc, lừa dối, hỗn loạn thì kiếm ra đâu vốn xã hội bây giờ.

18 tháng 3, 2008

Gia đình là gì?

Cái tiêu đề có vẻ hoàng tráng vậy nhưng thực ra bài này sẽ tào lao về chuyện chủ thể gia đình được sử dụng trong kinh tế học như thế nào.

Kinh tế học tân cổ điển (neoclassical economics) thịnh hành từ trước đến giờ thường phân tích hành vi kinh tế của cá nhân. Xã hội là tập hợp các cá nhân riêng rẽ. Hiểu được hành vi kinh tế của cá nhân sẽ hiểu được hành vi của cả xã hội (chắc không???). Các nhà kinh tế học tân cổ điển cắm đầu nghiên cứu xem cá nhân ra quyết định đầu tư như thế nào, tại sao bác nông dân quyết định nuôi bò mà không trồng lúa, cái gì thúc đẩy bà nội trợ quyết định giảm chi tiêu ăn uống để giành tiền cho con đi học v.v. Thông thường cách làm là quan sát và ghi lại hành vi của những cá nhân này, hoặc là làm bảng câu hỏi hỏi họ trực tiếp về những quyết định này. Từ đó nhà kinh tế học khái quát hóa, mô hình hóa dữ liệu rồi đưa ra lời phán phải thế này thế kia v.v.

Vấn đề mấu chốt là trong thực tế bà nội trợ hay bác nông dân đâu bao giờ ra quyết định một mình, họ dường như luôn luôn tham khảo ý kiến của gia đình. Vậy là gia đình ra quyết định chứ không phải cá nhân ra quyết định. Trong trường hợp này kinh tế học phải nghiên cứu hành vi của nhóm chứ không phải hành vi của cá nhân.

Hành vi của một nhóm người thì mười mươi phức tạp đứt đuôi con nòng nọc hơn là hành vi của cá nhân rồi. Đã xuất hiện một nhóm các nhà kinh tế học đang gắng sức xây dựng mô hình ra quyết định của hộ gia đình. Lý thuyết trò chơi được đưa vào, khái niệm dân chủ, sự tham gia, cách thức ra quyết định được đưa vào...Và tất cả những thứ đó đều dựa trên nền tảng khái niệm gia đình tiêu biểu bao gồm cha mẹ và con cái. Cụ thể nhà nghiên cứu sẽ quan tâm đến gia đình đó có mấy người, tuổi tác ra sao, thu nhập từng người như thế nào...

Kiểu định nghĩa về gia đình gồm cha mẹ và con cái này có thể đúng cho các nước phương Tây chứ chưa chắc đúng cho Việt Nam. Tại sao vậy? Ví dụ nhé: ở phương Tây bạn tìm đỏ mắt mới thấy loại xe 7 chỗ ngồi. Gia đình thường sở hữu loại xe 4 chỗ có một khoảng rộng phía sau để chất hành lý (hoặc cho một chú chó ngồi). Ở Việt Nam, xe 7 chỗ được gọi là xe gia đình! Gia đình thì cũng có khoảng 4 người thôi, gồm cha mẹ và 2 con, nhưng xe thì phải 7 chỗ! Nghĩa là gia đình sẽ bao gồm phần lõi, phần cứng và phần ngoại vi, phần mềm. Phần ngoại vi này có thể là ông bà, cậu dì hoặc bạn bè, tùy từng trường hợp.

Cái quyết định kinh tế hay hành vi nhóm của gia đình người Việt Nam sẽ bị tác động bởi cả hai thành phần lõi và ngoại vi với các mức độ khác nhau.

Các nhà kinh tế học phương tây chắc chưa biết điều này. Và đây sẽ là cơ hội cho các nhà kinh tế học Việt Nam.

10 tháng 3, 2008

Người trí thức đang nghĩ gì?

Tôi có nhiều cuộc nói chuyện với bạn bè doanh nhân. Nội dung của hầu hết các cuộc nói chuyện đều là về đầu tư, mua bán, vay nợ, chuyện giá cả lên xuống như thế nào, vụ làm ăn này sẽ ra sao, vụ làm ăn tới sẽ như thế nào. Còn nhớ cách đây chỉ khoảng 2 năm, khi ngồi với nhau, chúng tôi nói về đủ thứ chuyện, từ kinh tế đến văn hóa chính trị xã hội. Bây giờ chỉ còn là kinh tế.

Ở các xã hội phát triển hơn, điều thường thấy là doanh nhân bàn về chuyện làm ăn, tầng lớp trí thức thì trăn trở về các vấn đề văn hóa chính trị xã hội. Ai chuyên nghiệp theo đường của người nấy.

Ở ta thì sao nhỉ? Các doanh nhân đã xác định rõ là họ quan tâm nhất đến các cơ hội kinh tế và những lĩnh vực liên quan.

Còn tầng lớp trí thức của ta thì sao? Dường như trí thức của ta rất thích nói đến đầu tư địa ốc, chơi chứng khoán, đầu tư vào đâu để giàu nhanh nhất...

Còn ai suy tư về phận dân, vận nước...

5 tháng 3, 2008

Nghĩ khác

Bạn hãy nhìn xung quanh xem "nghĩ khác" có tồn tại ở Việt Nam hiện nay không.

Khoảng nửa cuối năm 2007, khi tình hình lạm phát cao được bắt đầu đề cập trên các phương tiện thông tin đại chúng, có một bài viết của một chuyên gia kinh tế ở Sì gòong cho rằng lạm phát của ta là do thừa cung tiền và cần phải có chính sách tiền tệ thích hợp. Sau đó, có thể thấy báo chí phỏng vấn hàng loạt chuyên gia kinh tế đủ loại, ai cũng cho rằng nguyên nhân lạm phát là do nhiều tiền đồng quá và giải pháp phải tập trung vào chính sách tiền tệ.

Nay thì có "toa thuốc mới chống lạm phát" (Tuổi trẻ 5/3/2008). Ấy là công cụ tài chính, giảm chi tiêu công, thắt lưng buộc bụng. Tình hình bạn sẽ thấy trên trang kinh tế của các báo trong thời gian tới là: hàng loạt các chuyên gia kinh tế đủ loại sẽ phân tích cho rằng lạm phát là do chi tiêu công tràn lan không hiệu quả và cần phải sử dụng các công cụ tài chính. Các lý lẽ sẽ rất hay.

Có một phát pháo được bắn ra từ đâu đó, các nhà phân tích hàng đầu cứ theo đó mà "phân tích", thật là an toàn, chẳng sợ sai, vì nếu sai thì đâu chỉ mình ta sai.

Có ai nghĩ khác không nhỉ?

Tại sao người Việt Nam hung hăng?

Tôi xin trả lời ngay, là do câu này: "thương cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi". Có thể có cách hiểu sâu xa về "roi vọt" là cái gì gì đó, ở đây tôi cứ hiểu nó là đánh, là đét đít, là la mắng hay những hoạt động thể lực tương tự như vậy.

Phải giải quyết mệnh đề này trước: "người Việt Nam hung hăng". Chúng ta có hung hăng không nhỉ? Có một vụ quẹt xe giữa đường, cảnh tượng thường thấy là hoặc 1 hay cả 2 đương sự nhảy xuống mặt đỏ tía tai hét vào nhau. Hoặc trong một mâu thuẫn nào đó, bạn thường nghĩ là phải bụp đối phương mới được, rồi ra sao thì sao. Hung hăng là vậy. Đối mặt với một vấn đề nào đó, người ta không suy xét giải quyết theo logic và hướng đến một kết quả hòa bình mà thường là bị một xung lực vô hình nào đó dẫn dắt làm cả người sôi lên và đinh ninh một cách vô thức rằng vũ lực sẽ giúp giải quyết được vấn đề.

Xung lực vô hình gây hung hăng từ đâu ra? Trả lời một cách nghiêm túc theo các lý thuyết tâm lý xã hội lịch sử văn hóa học học thì lâu quá và cũng ngoài khả năng, tôi áp dụng "phương pháp quan sát" vậy.

Tôi có niềm tin thế này: con nít như tờ giấy trắng, người lớn làm sao thì con nít sẽ bắt chước theo như vậy. Tôi có một người quen, có con nhỏ khoảng 3 tuổi. Thằng bé mũm mĩm dễ thương. Chỉ có cái tật hay giơ tay tát bất cứ ai lại gần. Và khi không vừa ý gì thì hay cắn, đánh người xung quanh. Ba bé đi làm suốt ngày. Mẹ bé nuôi bé một mình, lại ở nơi đất khách quê người, nên gần như bị stress, nhiều khi nóng quá hay mắng và đét đít bé. Để ý quan sát sẽ thấy trong khá nhiều trường hợp, con nít, dù rất nhỏ, có khi chưa đến 2 tuổi, đã biết đánh bạn, đánh cả người lớn. Hỏi kỹ hơn thì thấy trong đa số trường hợp, cha mẹ hay giáo dục các bé bằng đét đít hay la mắng. Để thuyết phục các bé nghe theo mình, cách đơn giản nhất, không cần suy nghĩ nhất của người lớn là dùng sức mạnh, vũ lực. Trẻ con học điều này nhanh lắm. Học một cách vô thức thôi. Các hình ảnh được ghi vào trong đầu và được đem ra sử dụng một cách vô thức một lúc nào đó. Bạo lực sinh ra bạo lực.

Điều kể trên có phổ biến ở Việt Nam không? Tôi tin là có, nhất là ở khu vực nông thôn, khu vực đô thị của người lao động phổ thông.

Bạn cũng có thể cắc cớ hỏi tiếp: mà hung hăng vậy thì có thiệt đồng nào đâu, xã hội mình vẫn ào ào tăng lên đó thôi, GDP vẫn tăng hàng năm 8 - 9% đó ...Tôi sẽ không trả lời bạn theo kiểu nếu không hung hăng thì GDP của mình đã tăng hàng năm trên 10%. Tôi chẳng có căn cứ gì để nói vậy cả. Nhưng tôi chắc chắn rằng ai bị hung hăng sẽ buồn, người chủ động hung hăng rồi cũng sẽ buồn, mệt mỏi, bực tức. Chất lượng cuộc sống sẽ giảm so với trường hợp không hung hăng.

Làm thế nào để khỏi hung hăng? Cứ theo logic trên thì đơn giản lắm, cha mẹ đừng đánh đập con cái nữa là được. Cha mẹ dịu dàng, coi trọng con nhỏ thì con nhỏ sẽ học được điều này và hành xử như vậy với người khác.

Nhưng cái khó, và có thể nói cực khó là ở điểm, cái gì có thể làm với 1 người không chắc có thể làm được với nhiều người. Có thể thuyết phục được 1 bậc cha mẹ thay đổi cách hành xử với con, nhưng làm thế nào để mọi người làm cha mẹ nghe theo?